Winterklaar verbouwen: de Nederlandse bouwkalender

Het telefoontje komt in de tweede week van oktober. Er loopt condens aan de binnenkant van het slaapkamerraam, de noordmuur ruikt vaag naar vocht en de eerste serieuze stookrekening is binnen. Kunnen jullie dit nog voor de kerst oplossen? Soms kan dat. Maar het eerlijke antwoord is meestal dat het werk dat men deze winter goed gedaan wil hebben, een beslissing was voor maart. Niet omdat wij dat zo willen, maar omdat het rekenwerk is.

Reken terug vanaf de eerste koude week

Stel een doel: het huis eind november afgebouwd en ingeregeld. Tel vervolgens terug door alles wat daarvoor moet gebeuren, met echte Nederlandse levertijden in plaats van optimistische, en kijk waar u uitkomt. De meeste mensen schrikken van hoe ver de startdatum naar voren schuift.

De levertijden die de datum echt bepalen

Indicatieve marges voor Amsterdam en Noord-Holland. Ze bewegen mee met de markt en lopen in het najaar allemaal op, omdat iedereen op hetzelfde moment hetzelfde idee blijkt te hebben gehad.

• Houten of aluminium kozijnen op maat: doorgaans 6 tot 12 weken vanaf de definitieve inmeting, en die inmeting gebeurt pas als het ontwerp vastligt. Alleen het glas vervangen in een bestaand kozijn gaat sneller: meestal 2 tot 4 weken.
• Een zwaardere of driefasige aansluiting via de netbeheerder. Dit is vaak de langste post in het hele project. Van aanvraag tot uitvoering loopt het standaard in maanden, en u kunt zich niet naar voren kopen in de wachtrij.
• Warmtepompen: op het toestel wacht u weken, op de agenda van de installateur vaak maanden, en in het najaar is dat op zijn slechtst.
• Maatwerkmeubels 6 tot 12 weken, een keuken 8 tot 14. Gelakte afwerkingen duren langer bij koud, vochtig weer, omdat de werkplaats eerst zijn eigen klimaat op orde moet hebben voordat er gespoten kan worden.
• Grootformaat tegels en natuursteen: 3 tot 8 weken, en langer voor alles wat niet al in een Nederlands magazijn ligt.
• Steiger plus de gemeentelijke vergunning voor het innemen van stoep of parkeervak: reken alleen voor die vergunning al enkele weken, in het centrum meer.
• Een omgevingsvergunning waar die nodig is: de reguliere procedure duurt acht weken met een mogelijke verlenging, de uitgebreide procedure aanzienlijk langer. Wanneer u er werkelijk een nodig heeft, staat in onze gids over vergunningen, monumenten en toestemming van de VvE.
• Toestemming van de VvE, de scherpste beperking van allemaal. Veel verenigingen besluiten in een enkele jaarvergadering. Mist u de deadline voor de agenda, dan wacht u een jaar of betaalt u voor een extra vergadering die ook weer op tijd moet worden aangekondigd.

De bouwvak en de schaduw die hij werpt

De Nederlandse bouw houdt een gecoordineerde zomerstop van ongeveer drie weken, gespreid per regio; in het noorden valt die meestal van eind juli tot half augustus. Die drie weken zijn het probleem niet. Het probleem is de schaduw aan weerszijden. Fabrieken nemen er vlak voor al geen orders meer aan en starten erna met een achterstand, zodat een bestelling van begin juli moeiteloos een levering in september wordt. En de onderaannemer op wie u in augustus rekende, zit de eerste twee weken van september volgeboekt om de achterstand van alle anderen in te halen.

Hetzelfde gebeurt in het klein aan het eind van december: twee weken gesloten bouwplaatsen en stilliggende productie, precies op het moment dat een project dat in het najaar is uitgelopen de schade probeert in te halen.

Het weer is geen smoes, het is een specificatie

Sommige werkzaamheden kunnen in een Nederlands laat najaar eenvoudigweg niet goed worden uitgevoerd. Het loont om te weten welke, want dan hoort u het verschil tussen een aannemer die uw verwachtingen bijstelt en een aannemer die zijn eigen agenda bijstelt.

• Buitenschilderwerk en coatings: de meeste systemen vragen een ondergrondtemperatuur boven ongeveer 5 graden en een dalende luchtvochtigheid. In een Nederlandse oktober komt het dauwpunt aan het eind van de middag, en dus is een tweede laag die om vier uur wordt aangebracht een tweede laag die gaat loslaten.
• Dekvloeren en stucwerk hebben allebei warmte en luchtbeweging nodig om te drogen. Een cementdekvloer vraagt ruwweg een week per centimeter voor de eerste vier centimeter, en in een onverwarmd huis in november duurt het langer. Een houten vloer leggen op een dekvloer die niet droog is, is een van de duurste fouten in het binnenwerk.
• Houten vloeren vragen een stabiele relatieve luchtvochtigheid in huis, grofweg 45 tot 60 procent, met vloerverwarming die is aangesloten en haar opstookprotocol heeft doorlopen voordat er iets gelegd wordt.
• Gevelwerk, voegwerk en buitengevelisolatie: vorst is een harde stop, geen vertraging.
• Dakbanen en bitumen hebben temperatuurvensters, en wind beperkt het aantal dagen waarop er veilig op hoogte gewerkt kan worden.
• Grond- en tuinwerk: een doorweekte Amsterdamse tuin in november is geen bouwplaats.

Waar najaar en winter juist wel goed voor zijn

Dit alles betekent niet dat u de koudere helft van het jaar moet mijden. Binnen een verwarmd, wind- en waterdicht huis is de winter vaak het betere seizoen. Ploegen zijn makkelijker te boeken dan in de septemberdrukte, keukens, badkamers, maatwerk, akoestisch werk en binnenvloeren trekken zich niets aan van wat er buiten gebeurt, en u levert uw tuin en uw zomer niet in aan een bouwplaats. Dat argument hebben we uitgebreid uitgewerkt in het pleidooi voor verbouwen in het najaar en de winter.

Het echte onderscheid loopt tussen schil en interieur. Werk aan de schil, dus ramen, gevel, dak en buitenisolatie, wil het milde en redelijk droge deel van het jaar. Binnenwerk maakt het niet uit, zolang het huis verwarmd is en de planning ruimte laat om dingen te laten drogen.

Een werkbare kalender voor een winterklaar huis

• Maart en april: opname. Bekijk het huis zolang de schade van de afgelopen winter nog zichtbaar is, leg de omvang van het werk vast en zet uw punt op de agenda van de voorjaarsvergadering van de VvE.
• April en mei: ontwerp en bestek, offertes, en de vergunningsaanvraag als die nodig is. Dien nu ook de aanvraag bij de netbeheerder in als de elektriciteitsaansluiting verandert.
• Mei en juni: bestel alles met een lange levertijd. Kozijnen, glas, maatwerk, tegels, de warmtepomp. Leg de plek in de planning bij de aannemer vast; eind juni zijn de goede najaarsplekken weg.
• Juli en augustus: bouwvak. Plan daar bewust omheen, als geplande pauze of als venster voor binnenwerk waarvoor niets geleverd hoeft te worden.
• September en oktober: werk aan de schil zolang het weer het toelaat. Ramen, gevel, dak, isolatie, en buitenschilderwerk liever vroeg in dat venster dan laat.
• Oktober en november: binnenwerk, daarna inregelen en opleveren. Verwarming ingeregeld, ventilatiedebieten gemeten, vloeren gelegd op een ondergrond die echt droog is.
• December: het stookseizoen begint in een afgebouwd huis.

De voorjaarsinspectie: waar u echt naar kijkt

Een huis vertelt u in het voorjaar wat de winter ermee heeft gedaan. Loop bij vol daglicht, een paar weken nadat de verwarming uitgaat, een ronde en kijk naar:

• De noord- en westgevel: voegwerk, haarscheuren, zoutuitbloei en verf die aan de weerzijde haar filmlaag heeft verloren.
• Het kozijnhout van ramen en deuren, met name de onderdorpels, de glaslatten en de waterslagen. Daar begeven Nederlandse houten kozijnen het als eerste, en er op tijd bij zijn is het verschil tussen herstel en volledige vervanging. Dat is precies de afweging die we het vaakst maken bij ramen en kozijnen.
• Loodslabben, goten en regenpijpen, inclusief de aansluitingen bij de dakrand en rondom een eventuele dakkapel.
• Binnen: de neggen en de hoeken van buitenmuren. Schimmel en donkere aanslag verraden koudebruggen en onvoldoende ventilatie.
• De kruipruimte: luchtvochtigheid, staand water en de staat van isolatie en leidingwerk.
• De meterkast, om te zien of er nog ruimte over is voor wat u van plan bent.

Dat is een uur werk, en het maakt van een vaag onbehagen een omschreven opdracht. En dat is wat een aannemer daadwerkelijk kan prijzen.

Nog een financiele noot

Staat er isolatie of een warmtepomp in het plan, controleer dan bij RVO de actuele voorwaarden van de ISDE-regeling voordat u zich vastlegt, niet achteraf. Het budget wordt jaarlijks vastgesteld, de maatregelen die in aanmerking komen en de bedragen wijzigen van jaar tot jaar, en de aanvraag voor isolatie doet u pas nadat het werk is uitgevoerd en betaald. Vooruit plannen geeft u de tijd om te bevestigen dat wat u bestelt daadwerkelijk kwalificeert. Dat is een veel prettiger positie dan in december ontdekken dat een maatregel op een detail net buiten de voorwaarden viel. Dezelfde logica geldt voor het combineren van maatregelen, waarover we schrijven onder energiezuinig en duurzaam verbouwen.

Een seizoen vooruit plannen gaat eigenlijk niet over het vroeg vastleggen van een aannemer. Het gaat erom vergunningen, goedkeuringen, levertijden, droogtijden en het weer elk de ruimte te geven die ze nodig hebben, zodat het werk in een tempo gebeurt dat kwaliteit oplevert in plaats van nazorg. Wilt u dat de winter gewoon weer een seizoen is in plaats van een bron van zorg, dan is de nuttigste maand om te beginnen de maand waarin u nu zit. Neem contact op en we vertellen u eerlijk of de kalender dit jaar nog uitkomt, of dat we beter voor volgend jaar kunnen plannen.